แม้หลายฝ่ายเคยมองว่ากระแส Digital Disruption รวมทั้งพฤติกรรมความคุ้นเคยอ่านจากหน้าจอของคนรุ่นใหม่ อาจทำให้ “หนังสือเล่ม” ค่อย ๆ เลือนหายไป แล้วกลายเป็นการเติบโตของ E-Book เกิดขึ้นแทน แต่บทสรุปยอดขายใน “มหกรรมหนังสือระดับชาติ ครั้งที่ 31” ณ ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์ ที่จัดขึ้นเป็นเวลา 10 วัน ได้พิสูจน์ให้เห็นปรากฏการณ์ตรงกันข้ามอย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ งานในครั้งนี้ยังสร้างสถิติใหม่ด้วยยอดผู้เข้าชมกว่า 1.4 ล้านคน และเม็ดเงินสะพัดรวมกว่า 500 ล้านบาท เติบโตขึ้นเกือบ 10% สวนกระแสความกังวลด้านกำลังซื้อ
หนังสือเล่มยังมี Emotional Value
คุณณัฐกร วุฒิชัยพรกุล นายกสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) ชี้ให้เห็นว่า E-books ไม่ได้เข้ามาแทนที่หนังสือเล่มแบบเบ็ดเสร็จ แต่ทำหน้าที่เป็นสื่อส่งเสริมซึ่งกันและกัน
“การพลิกฟื้นและกลับมาได้รับความนิยมอย่างแข็งแกร่งของหนังสือรูปเล่ม (Physical Books)” ซึ่งแม้ผู้อ่านรุ่นใหม่จะหันมาอ่าน E-books เพิ่มขึ้นตามเทคโนโลยี แต่ E-books ไม่ได้เข้ามาดิสรัปต์หรือแทนที่หนังสือเล่มโดยสิ้นเชิง หากแต่เป็นสื่อที่ส่งเสริมซึ่งกันและกัน (Complementary) และช่วยขยายฐานผู้อ่านให้กว้างขึ้น”
“ปัจจัยที่ทำให้หนังสือเล่มยังคงครองใจนักอ่าน เกิดจากการที่ผู้บริโภคยุคปัจจุบันให้คุณค่า (Value) กับรูปเล่มการออกแบบหน้าปก เนื้อสัมผัสกระดาษ และคุณภาพการผลิต ผู้จัดพิมพ์จึงให้ความสำคัญกับการพัฒนาหนังสือเล่มในฐานะ ‘ของสะสมที่มีคุณค่าทางจิตใจ’ มีการผลิตทั้งฉบับพิเศษ (Special Collector’s Edition) สำหรับนักสะสม และฉบับราคาจับต้องได้เพื่อรองรับกำลังซื้อที่หลากหลาย”
ช็อปหนังสือเฉลี่ยคนละ 1,500 บาท
ด้านพฤติกรรมการใช้จ่ายของผู้บริโภคจากแบบสอบถามระบุว่า ผู้ตอบแบบสอบถามมียอด ใช้จ่ายเฉลี่ยต่อคนอยู่ที่ 1,500 บาท โดยมี นับรวมทั้งรูปแบบหนังสือเล่มและ E-books โดยผู้ตอบแบบสอบถามสามารถเลือกได้หลายคำตอบ ปรากฏผล 5 อันดับแรก ดังนี้:
- หมวดการ์ตูน (มังงะ): ได้รับความนิยมสูงสุดเป็นอันดับ 1 คิดเป็น 38.19%
- หมวดนิยายและวรรณกรรม: แนวสยองขวัญ / สืบสวนสอบสวน ได้รับความนิยม 31.94% โดยมีหมวดย่อยที่ได้รับความนิยมเรียงตามลำดับนิยายแฟนตาซี / Light Novel, นิยายรัก, นิยายวาย (Yaoi), นิยายยูริ (Yuri
- หมวดจิตวิทยา / ให้กำลังใจ: คิดเป็น 24.54%
- หมวดหนังสือพัฒนาตนเอง (How to): คิดเป็น 20.30%
- หมวดตำราเรียน / คู่มือเตรียมสอบ: คิดเป็น 19.94%
“กลุ่มหนังสือที่สร้างสถิติยอดขายสูงสุดและทำ New High ในงานครั้งนี้อย่างชัดเจนคือ กลุ่มนิยายและวรรณกรรม โดยเฉพาะแนว Romantasy (โรแมนติกแฟนตาซี) และแนวสืบสวนสอบสวน ซึ่งมีอัตราการขยายตัวของฐานผู้อ่านอย่างกว้างขวาง ส่งผลให้สำนักพิมพ์ต่าง ๆ เพิ่มการลงทุนและแข่งขันกันถือลิขสิทธิ์หนังสือแปลคุณภาพสูงจากต่างประเทศอย่างเข้มข้น”
ในส่วนของหมวดหนังสือพัฒนาตนเอง (How to) และจิตวิทยา แม้จะได้รับความนิยมสูงเป็นอันดับต้น ๆ แต่จำนวนการออกปกใหม่มีข้อจำกัดมากกว่านิยาย เนื่องจากหนังสือ How to มักเน้นการตอบโจทย์และแก้ไขปัญหาเฉพาะบุคคล เช่น ปัญหาความสัมพันธ์ การทำงาน หรือการจัดการความเครียด ผู้ซื้อจึงเลือกซื้อเฉพาะเล่มที่ตรงกับความต้องการของตนเอง
Gen Z ครองแชมป์ มางาน “มหกรรมหนังสือ”
นอกจากนี้ พฤติกรรมของผู้เข้าชมงานยังมีลักษณะการเข้าชมงานซ้ำ (Repeat Visitors) โดยนักอ่านหลายคนเดินทางมาเดินสำรวจงานในวันแรกเพื่อวางแผนและตรวจสอบรายชื่อหนังสือออกใหม่ จากนั้นเมื่อถึงช่วงปลายเดือนซึ่งเป็นช่วงเวลาที่เงินเดือนออก จึงเดินทางกลับมาซื้อหนังสือตามรายการที่จดบันทึกไว้ อีกทั้งกระแสการรีวิวหนังสือของผู้ที่มาเที่ยวชมงานในรอบแรกบนโลกออนไลน์ ยังช่วยดึงดูดผู้ซื้อระลอกสองให้เดินทางมาเข้าร่วมงานอย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลา 10 วัน
ขณะที่ข้อมูลจากแบบสำรวจผู้เข้าชมงานพบว่า เป็นเพศหญิง 65.48% เพศชาย 25.24% กลุ่ม LGBTQ+ 7.05% และไม่สะดวกระบุเพศ 2.23% โดยกลุ่มเยาวชนและคนรุ่นใหม่ หรือ Gen Z ครองแชมป์คนเข้างาน มีสัดส่วนสูงสุดถึง 44.60%
เมื่อแบ่งตามช่วงอายุ พบว่า ช่วงอายุ 23–28 ปี มีสัดส่วนสูงสุด 23.47% ตามด้วยช่วงอายุ 29–35 ปี สัดส่วน 20.38%, ช่วงอายุ 36–45 ปี สัดส่วน 16.86%, ช่วงอายุ 19–22 ปี สัดส่วน 15.55%, ช่วงอายุ 46–55 ปี สัดส่วน 9.77%, ช่วงอายุมากกว่า 55 ปี สัดส่วน 7.28%, ช่วงอายุ 15–18 ปี สัดส่วน 5.03% และช่วงอายุ 12–14 ปี สัดส่วน 1.66%
